Έλληνες: ο πιο σκληρά εργαζόμενος λαός της Ευρώπης!

Ανάμεσα στα άπειρα ενδιαφέροντα που ακούω αυτές τις μέρες, κάποιος είπε ότι οι Έλληνες αποτελούμε τους πιο σκληρά εργαζόμενους στην Ευρώπη, 'βάσει διεθνών ερευνών'. Επειδή πίστευε και μη ερεύνα (βάζετε το κόμμα όπου θέλετε), ας δούμε τις έρευνες αυτές.

Η πρώτη, και πιο ενδιαφέρουσα για το μελετητή της αθάνατης ελληνικής ψυχής, είναι το Pew Global Attitudes Project που δημοσιεύτηκε πριν λίγες μέρες, στις 29 Μαίου. Στο 4ο κεφάλαιο αυτής της πολύ ενδιαφέρουσας έρευνας στάσεων (βλ. εδώ), διαβάζουμε ότι οι κάτοικοι 8 Ευρωπαϊκών χωρών ρωτήθηκαν, ανάμεσα σε πολλά άλλα:

• Ποιος λαός της Ευρώπης είναι ο πιο εργατικός (most hardworking); Στον πίνακα που ακολουθεί θα δείτε τις, πολύ ενδιαφέρουσες, απαντήσεις. Και για όποιον βαριέται με τα πολλά νούμερα: όλοι οι λαοί θεωρούν πιο εργατικούς τους Γερμανούς. Όλοι; Όχι. Φωτεινή εξαίρεση οι Έλληνες που θεωρούν ότι πιο εργατικοί στην Ευρώπη είναι οι ... ίδιοι.

• Ποιος λαός της Ευρώπης είναι ο λιγότερο εργατικός (least hardworking); Εδώ οι γνώμες διίστανται: οι Βρετανοί, οι Γερμανοί, οι Τσέχοι, οι Ισπανοί, οι Ιταλοί και οι Πολωνοί ψήφισαν εμάς, ενώ οι Γάλλοι κι εμείς ψηφίσαμε τους Ιταλούς. Τα νούμερα στον πιο κάτω πίνακα.

Τι δείχνουν τα παραπάνω; Τίποτα περισσότερο από τα στερεότυπα που επικρατούν αυτή τη στιγμή στην Ευρώπη και την εικόνα που έχει ο κάθε λαός για τον άλλο και για τον εαυτό του. Σύμφωνα με την εικόνα αυτή, όλοι (σχεδόν) μας θεωρούν τεμπέληδες, ενώ εμείς αυτοθεωρούμαστε οσιομάρτυρες της εργασίας.

Δεν είμαστε δηλαδή; Δυστυχώς επειδή η στατιστική είναι άτιμο πράγμα, αντικειμενικά ΕΙΜΑΣΤΕ! Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ (βλ. ένα ενδιαφέρον interactive tool εδώ), δουλεύουμε 2.020 ώρες το χρόνο ή περίπου 43 ώρες την εβδομάδα και ερχόμαστε τρίτοι στις 34 χώρες της έρευνας, πίσω μόνο από Κορέα και Χιλή. Μας ακολουθούν Ρώσοι και Ούγγροι, ενώ τελευταίοι, δηλαδή λιγότερο εργατικοί από όλους, είναι (κρατηθείτε) οι Νορβηγοί, οι Γερμανοί και οι Ολλανδοί. 

Πέρα από την τεράστια ειρωνία, ένας junior οικονομολόγος θα έλεγε ότι οι ώρες εργασίες δε σχετίζονται αναγκαστικά με την παραγωγικότητα ή, όπως γράφει το BBC, "working longer doesn't necessarily mean working better". Με άλλα λόγια, δε θέλει κόπο, θέλει τρόπο - τον οποίο δε φαίνεται να διαθέτουμε.

Αυτά - πίσω στη δουλειά...

Επιστροφή στη δραχμή (ή γιατί δε θα αποπληρώσουμε τα δάνειά μας τζάμπα!)

Πολλοί φίλοι με ρωτάνε τελευταία τι θα σημάνει, τόσο για εμάς όσο και για την Ευρώπη, τυχόν έξοδος της Ελλάδας από το ευρώ και επιστροφή της χώρας σε ένα εθνικό νόμισμα (δραχμή, geuro ή οποιοδήποτε από τα εξωτικά ονόματα που ακούγονται). Για το θέμα έχουν γραφτεί πολλά και από πολύ πιο ειδικούς από μένα, θα προσπαθήσω όμως να συνοψίσω με απλό τρόπο τις βασικές άμεσες συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης (υπάρχουν και πολλές έμμεσες, για τις οποίες αν έχω χρόνο θα γράψω τις επόμενες μέρες). Τα συμπεράσματα δικά σας:

• Βγαίνοντας από το ευρώ, η χώρα θα μπορέσει εν μια νυχτί να πετύχει, υποτιμώντας το νέο νόμισμα, ότι δεν μπορεί να πετύχει τόσα χρόνια με το μνημόνιο: θα ανακτήσει τη χαμένη ανταγωνιστικότητα της οικονομίας της. 
• Με άλλα λόγια, τα προϊόντα που παράγονται στην Ελλάδα, όπως και ο τουρισμός μας, θα καταστούν ξαφνικά πολύ φθηνότερα και επομένως θα τα προτιμούν οι ξένοι, δίνοντας έτσι ώθηση στις εξαγωγές και φέρνοντας στη χώρα πολυπόθητο συνάλλαγμα (το πόσο πολυπόθητο θα είναι σε μια χώρα με ένα τοπικό νόμισμα που δε θα το θέλει κανένας, θα το νοιώσουμε όλοι άμεσα!).
• Από την άλλη μεριά βέβαια, εξ αιτίας αυτής ακριβώς της υποτίμησης, τα εισαγόμενα προϊόντα θα γίνουν άμεσα πολύ ακριβότερα και έτσι δυσβάσταχτα για όλους μας. Αυτό θα έχει δυο συνέπειες, μια καλή και μια κακή. Το καλό είναι ότι επειδή δε θα μπορούμε να αγοράσουμε εισαγόμενα, θα στραφούμε αναγκαστικά σε εγχώρια προϊόντα, δίνοντας έτσι ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στην ανάπτυξη που τελευταία όλοι ευαγγελίζονται (χωρίς να είμαι όμως σίγουρος ότι όλοι  καταλαβαίνουν και τι θα πει..). Το κακό είναι ότι μερικά από τα πράγματα που εισάγουμε δεν έχουν ντόπια υποκατάστατα, π.χ. το πετρέλαιο. Το ακόμα χειρότερο είναι ότι πολλά από αυτά τα προϊόντα που θα συνεχίσουμε να πρέπει να εισάγουμε, σε πανάκριβες τιμές, αποτελούν μέρος του κόστους εγχώριων προϊόντων. Έτσι, όταν αγοράζουμε π.χ. ροδάκινα, η τιμή τους συμπεριλαμβάνει το πετρέλαιο για να κινηθεί το τρακτέρ στο χωράφι, τη βενζίνη για το φορτηγό που θα μεταφέρει τα φρούτα στην πόλη και το κόστος των λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων που θα χρησιμοποιήσει ο αγρότης. Στο βαθμό που αυτά τα προϊόντα είναι εισαγόμενα και θα ακριβύνουν πολύ, το κόστος παραγωγής ροδάκινων θα αυξηθεί και έτσι θα αγοράζουμε τελικά και τα εγχώρια προϊόντα πολύ ακριβότερα. Όπως έχω γράψει σε παλιότερο post, είτε με εσωτερική υποτίμηση (βλ. μνημόνιο) είτε με εξωτερική (βλ. δραχμή), το τελικό αποτέλεσμα θα είναι ακριβώς το ίδιο: θα φτωχύνουμε...
• Όμως, η αύξηση των τιμών των προϊόντων, θα έχει και μια ενδιαφέρουσα παρενέργεια: θα αυξηθεί πολύ ο πληθωρισμός. Δε θα σας κουράσω με προβλέψεις για συγκεκριμένα νούμερα, θυμηθείτε όμως (οι παλιότεροι) τις εποχές που είχαμε πληθωρισμό >20% στη χώρα: οι τιμές θα ανεβαίνουν με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και έτσι η αγοραστική δύναμη των μισθών θα πέφτει συνεχώς. Το αποτέλεσμα θα είναι πιέσεις για αυξήσεις μισθών, τις οποίες η κυβέρνηση (η όποια κυβέρνηση) θα μπορεί πλέον να ικανοποιήσει τυπώνοντας νέο χρήμα (κάτι που δεν μπορεί να κάνει σήμερα). Αυτό θα δημιουργήσει ακόμα περισσότερη πίεση και υποτίμηση στο νόμισμα και θα ενεργοποιήσει όλο το παραπάνω τρίγωνο ξανά (δηλ. υποτίμηση, που θα φέρει αυξήσεις τιμών, που θα φέρουν πληθωρισμό, που θα φέρει υψηλά επιτόκια και εκτύπωση χρήματος, που θα φέρει υπτίμηση, κ.ο.κ), βάζοντάς μας για ακόμα μια φορά σε ένα φαύλο κύκλο σαν αυτό από τον οποίο προσπαθούμε εδώ και τρία χρόνια να βγούμε... Εντάξει, όχι τον ίδιο φαύλο κύκλο, αλλά με το ίδιο αποτέλεσμα: σήμερα δεν μπορούμε να αγοράσουμε ότι και χτες γιατί το εισόδημά μας έχει μειωθεί. Αύριο δε θα μπορούμε να αγοράσουμε ότι και σήμερα γιατί το εισόδημά μας θα αυξάνεται με ρυθμό μικρότερο από την αύξηση των τιμών αυτών που θα θέλουμε να αγοράσουμε!
• Το τελικό αποτέλεσμα; Θα φύγουμε μάλλον από το βραχνά της ύφεσης για να πέσουμε σε αυτόν του υπερπληθωρισμού και των υψηλών επιτοκίων.

Στα παραπάνω, δεν προσθέτω τις ψυχολογικές συνέπειες της μετάβασης από το ευρώ στη δραχμή, για τις οποίες ευελπιστώ να γράψω άλλο post τις επόμενες μέρες, ούτε την αβεβαιότητα και τα πιθανά ενδεχόμενα για την υπόλοιπη Ευρώπη. 

Θα προσθέσω μόνο το εξής για να απαντήσω σε φίλο που με ρώτησε τι θα γίνει με το στεγαστικό του, εκφράζοντας τη μύχια ελπίδα (πολλών;) ότι αν το δάνειο μετατραπεί σε δραχμές θα βγει κερδισμένος. Σήμερα πληρώνει για ένα δάνειο 170.000 ευρώ (20ετίας), δόση περίπου 980 ευρώ το μήνα με επιτόκιο 3,5%. Το δάνειό του φυσικά θα μετατραπεί σε δραχμές σε περίπτωση αλλαγής νομίσματος, αφού το ίδιο θα γίνει, με νόμο, σε όλα τα συμβόλαια που είναι εκπεφρασμένα σήμερα σε ευρώ και συνάπτονται μεταξύ δυο μερών που είναι και τα δυο στην Ελλάδα: καταθέσεις, δάνεια, τιμές και μισθοί. Όμως, για το νέο του δάνειο, θα πληρώνει επιτόκιο σίγουρα πάνω από 25% και ίσως κοντά στο 40%. Δε χρειάζονται πολλά μαθηματικά για να καταλάβουμε τι θα γίνει:

• Σε ευρώ, θα πληρώσει συνολικά στα 20 χρόνια, περίπου 240.000 (170.000 το κεφάλαιο και 70.000 τόκους).
• Σε δραχμές (με ισοτιμία μετατροπής 1:1 και επιτόκιο δανείου 30%), θα πληρώσει συνολικά στα 20 χρόνια, περίπου 1.000.000 (170.000 το κεφάλαιο και 830.000 τόκους). Με μηνιαία δόση περίπου 4.200 δραχμές, η επιβάρυνσή του θα έχει τετραπλασιαστεί σε ονομαστικούς όρους και θα έχει διπλασιαστεί σε πραγματικούς (με υποτίμηση της δραχμής 50%).
• Φυσικά, υπάρχει και το σενάριο "έχω βγάλει 170.000 ευρώ στο εξωτερικό, τα επιστρέφω στη χώρα και αποπληρώνω το δάνειο άμεσα και φτηνά", το οποίο ο φίλος ίσως έχει κατά νου. Μαντέψτε ποιο τμήμα της παραπάνω φράσης είναι η παγίδα! Βοήθεια: έχει να κάνει με την ελευθερία κίνησης κεφαλαίων σε περίπτωση εξόδου της χώρας από το ευρώ.

Διαλέγουμε και παίρνουμε :)